Gümülcine, 2.04.2025
Batı Trakya Türk Azınlığının Toplumsal Mücadelesi Finlandiya’nın Mücadelesi ile Kıyaslanabilir mi?
“Beyaz Zambaklar Ülkesinde” Grigory Petrov tarafından yazılmış, pek çok dilin yanı sıra, Türkçeye de kazandırılmış çok çok önemli bir eserdir. Eser, 20. yüzyılın başlarında, Finlandiya'nın bağımsızlık mücadelesi ve modernleşme sürecini anlatır. Petrov eserinde, bir halkın kendini yeniden inşa etme sürecini ve modernleşme adına gösterdiği çabaları aktarır.
Batı Trakya ise, coğrafi olarak Türkiye ile Yunanistan arasındaki sınır bölgesidir. Tarihsel olarak farklı etnik grupların ve kültürlerin iç içe geçtiği, fakat 14. yüzyıl itibariyle, bugün ulusal bir azınlık statüsünde olan Türklerin, bölgeye daha sonra kademe kademe yerleşmiş olan Yunanlılarla birlikte yaşadığı bir bölgedir. Batı Trakya Türkleri, Osmanlı Devleti’nin Balkan Savaşlarını kaybetmesinden sonra, Batı Trakya Türk Cumhuriyeti ile kendi hükümetleri, Bulgarların yönetimi, Müttefikler arası hükümet ve nihayetinde Yunanlıların bölgeyi işgali ile Yunanistan vatandaşı olarak çok sayıda kültürel ve siyasal dönüşümü yaşamıştır.
"Beyaz Zambaklar Ülkesinde" romanı, Finlandiya'nın bağımsızlık mücadelesinin yanı sıra, halkın kültürel ve toplumsal yeniden yapılanma sürecini de ele alır. Finlandiya halkı, zayıf ve parçalanmış bir toplumdan, eğitim ve bilinçli bir halk hareketi ile modern bir ulus olma yoluna gitmiştir. Roman da bu dönüşümü, toplumsal reformlar, eğitim seferberlikleri ve halkı aydınlatma çabalarıyla anlatır. Batı Trakya Türk azınlığının mücadelesine gelince; 1923’teki Lozan Barış Antlaşması sonrasında, Batı Trakya Türkleri, Yunanistan'da azınlık statüsüne girmiştir. Bu dönemde, dil, kültür ve kimlik gibi unsurlar, Batı Trakya Türklerinin hayatta kalabilmesi ve kendi kimliklerini koruyabilmesi için büyük bir önem taşımıştır. Tıpkı Finlandiya’daki halkın kültürel kalkınma çabaları gibi, Batı Trakya Türkleri de kendi dilini, kültürünü ve geleneklerini koruyabilmek adına çeşitli girişimlerde bulunmuşlardır. İskeçe Türk Birliği, Gümülcine Türk Gençler Birliği ve Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği gibi kendi kültürel kurumları, kendi dillerinde eğitim alabildikleri azınlık okulları, Türk Azınlık Maarif ve Evkaf Komisyonu gibi sosyal ve ekonomik kalkınmalarını destekleyecek kurumları ve daha niceleri...
Romanın ana temalarından biri eğitimdir. Finlandiya halkı, çağdaş bir toplum inşa etmek için eğitimin önemine vurgu yapar. Petrov, halkın kalkınmasını sağlayacak en önemli aracın eğitim olduğunu savunur. Finlandiya, okuma yazma oranını artırmak, halkı bilinçlendirmek ve köylerden şehirlere kadar tüm toplumu aydınlatmak için büyük bir çaba sarf etmiştir. Batı Trakya Türkleri de benzer bir eğitim mücadelesi vermiştir. Bugün hala bu mücadeleyi vermektedir. Fakat, maalesef Yunanistan, Türk azınlığın eğitim hakkını, uluslararası antlaşmaların hilafına, çeşitli kısıtlamalarla bugün Finlandiya sisteminin açık ara gerisine düşürmüştür. Halbuki, eğitim, Batı Trakya Türkleri için hem kültürel mirası yaşatmanın hem de sosyal ve siyasal olarak güçlü bir kimlik inşa etmenin temel aracıdır. Yunanistan Türk azınlığın kimlik, kültür ve geleneğiyle varlığına tahammül edememekte ve çeşitli uygulamalarla azınlığın, segregasyon, izolasyon ve de asimilasyonunu amaçlamaktadır.
"Beyaz Zambaklar Ülkesinde" romanının en güçlü yanlarından biri, Finlandiya halkının ulusal kimliğini inşa etme sürecini detaylı bir şekilde ele almasıdır. Batı Trakya Türklerinin ulusal kimlik mücadelesi de zorluklarla şekillenmiş, özellikle 20. yüzyılın ortalarında, Yunan hükümetinin uyguladığı baskılar, dil yasakları ve dini özgürlük kısıtlamaları, bir azınlık olarak yaşayan Türklerin mücadelesini daha da zorlaştırmıştır.
"Beyaz Zambaklar Ülkesinde" romanında, halkın sosyal direnişi önemli bir yer tutar. Finlandiya halkı, ekonomik, kültürel ve siyasi bağımsızlıklarını kazanmak için çok çeşitli zorluklarla karşılaşmış ve bu süreçte büyük bir direniş göstermiştir. Halkın özgürlüğü için verdiği bu mücadele, toplumun tüm kesimlerini kapsayan geniş bir hareketin parçası olmuştur. Batı Trakya Türkleri de benzer bir direniş süreci yaşamış ve yaşamaya da devam etmektedir. 20. yüzyılın başlarından itibaren çeşitli sosyal ve kültürel baskılara karşı hem yerel düzeyde hem de uluslararası platformlarda direniş gösterilmektedir. İnhanlı direnişi, Yaka tarlaları meselesi, 1988 ve 1990 - 29 Ocaklar, Türk okullarının her geçen gün birer birer kapatılması, “240 imam yasası” gibi “me to zori” uygulamalarla dini sahadaki kısıtlamalar, Batı Trakya Türklerinin mücadele azmini kıramamıştır.
"Beyaz Zambaklar Ülkesinde" romanı üzerinden Finlandiya halkı ve Batı Trakya Türk azınlığının durumu arasındaki paralellikler, her iki toplumun da kültürel, toplumsal ve ulusal kimliklerini inşa etme süreçlerinde benzer mücadeleler verdiklerini gösterir. Fakat yaşanılan coğrafya göz önünde bulundurulduğunda Batı Trakya Türklerine “demokratik zorbalık” uygulayan bir Yunanistan’ı da göz önünde bulundurmak gerekir.